Thông tin Bảo vệ môi trường

Thứ Tư, ngày 1/4/2020 |

Thực trạng môi trường

Từ dịch bệnh: Con người cần thay đổi cách tương tác với môi trường

19/03/2020 9:23:55 AM (moitruong.com.vn) Khi mà thế giới đang căng mình chống chọi với chủng virus Corona mới (nCoV) thì chúng ta mới thấy việc tăng cường vệ sinh, xử lý rác thải hợp lý và kiểm soát động vật gây hại là những biện pháp giúp ngăn chặn dịch bệnh xuất hiện và lây lan cùng với đó con người cũng cần phải thay đổi cách tương tác với môi trường.

 

Trong những thập kỷ qua nhiều bệnh truyền nhiễm đã lây lan nhanh chóng từ động vật sang người

Tại sao con người lại lây nhiều bệnh từ động vật?

Cả thế giới đang phải vật lộn với chủng virus Corona mới (nCoV), bắt nguồn từ Trung Quốc đại lục và nó đang lây lan sang hàng chục quốc gia khác. Loại virus mới này được cho là bắt nguồn từ động vật hoang dã (loài dơi), cho thấy nguy cơ lây nhiễm bệnh dịch từ động vật sang người là rất cao. Điều này có thể sẽ tiếp tục là vấn đề lớn trong thời gian tới khi biến đổi khí hậu và toàn cầu hóa diễn tiến mạnh hơn làm thay đổi cách thức tương tác giữa động vật và con người.

Trong 50 năm qua, một loạt các bệnh truyền nhiễm đã lây lan nhanh chóng từ động vật sang người gây ra cuộc khủng hoảng HIV/Aids hồi những năm 1980, bắt nguồn từ loài vượn lớn.

Sau đó là đại dịch cúm gia cầm những năm 2004-2007, xuất phát từ chim và lợn gây ra đại dịch cúm lợn năm 2009. Và gần đây là hội chứng hô hấp cấp tính (SARS), xuất phát từ dơi lây qua cầy hương làm bùng phát các đợt dịch Ebola và Corona hiện nay.

Giới khoa học cho rằng, trên thực tế hầu như các loại bệnh truyền nhiễm mới đều bắt nguồn từ động vật hoang dã. Tuy nhiên chính sự thay đổi môi trường đang đẩy nhanh quá trình này, trong khi nhịp sống tại khu vực đô thị và du lịch- giao thương quốc tế gia tăng cũng khiến nguy cơ bệnh dịch xuất hiện và lây lan nhanh hơn.

Lý do là ở phần lớn các loài động vật đều mang một loạt mầm bệnh, vi khuẩn và virus có thể gây bệnh. Do sự phát triển của mầm bệnh phụ thuộc vào việc lây nhiễm thông qua vật chủ mới và nhảy sang các loài khác là cách phổ biến nhất.

Cho dù các hệ thống miễn dịch của vật chủ mới cố gắng tiêu diệt mầm bệnh, nghĩa là cả hai đều bị “nhốt” trong một trò chơi tiến hóa suốt đời bằng cách cố gắng tìm ra những cách mới để loại trừ lẫn nhau. Bằng chứng cụ thể là chỉ có khoảng 10% số người nhiễm bệnh đã chết bởi dịch SARS năm 2003 so với chưa đầy 0,1% dịch cúm thông thường.

Nguyên nhân là do sự thay đổi môi trường và khí hậu đang làm biến mất hoặc làm thay đổi nơi sinh sống của động vật cũng như cách chúng sinh tồn và thậm chí là chuỗi thức ăn.

Mặt khác, cung cách sống của con người cũng đã thay đổi một cách nhanh chóng, bằng chứng là khoảng  55% dân số toàn cầu hiện nay đang sống ở các thành phố, tăng 35% so với cách nay 50 năm. Chính việc đô thị hóa đã lấy đi môi trường sống tự nhiên của nhiều loài động vật hoang dã như chuột các loại, chồn, sóc, cáo, chim muông, khỉ…và buộc chúng phải thích nghi, ăn những thực phẩm mà con người bỏ lại. Và đây được cho là nơi khởi nguồn, phát sinh các loại dịch bệnh.

Dịch bệnh buộc chúng ta phải tử tế với thiên nhiên

Dịch bệnh đến từ thói quen xấu – tiêu thụ các sản phẩm liên quan đến động vật hoang dã của không ít người. Từ con dơi đến con cầy hương (nguyên nhân gây dịch SARS) và bây giờ là con tê tê được các nhà khoa học nghi ngờ là vật chủ trung gian truyền virus Corona mới (COVID-19).

Tình cờ, khi làm chùm phóng sự “Chợ chim khổng lồ ở Hà Nội”, chúng tôi có liên lạc với các tổ chức quốc tế bảo vệ thiên nhiên, cả Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) và Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (WCS) đều hồi đáp các thông tin đáng sợ về dịch bệnh do thói quen “ăn thịt môi trường”. Giở tư liệu, email của các tổ chức uy tín trên ra, chúng tôi sững sờ thấy họ khảo sát từ “mẫu vật” là các cá thể động vật hoang dã và thu được nhiều virus có tên Corona. Và cảnh báo đã được phát đi từ lâu, trong các bài viết, trong hồi đáp với phóng viên Báo Lao Động – người viết bài này.

Nhưng người ta vẫn “cái miệng làm khổ cái thân”, ăn hết, uống hết, tận diệt thiên nhiên vì những cái “lạc thú” mê lầm mù quáng của mình. Quan trọng hơn hết, nó phản khoa học và phản lại các giá trị nhân văn. Tất nhiên, nếu tạm thời coi tê tê là “vật chủ” truyền virus gây nên đại họa COVID-19, thì cần hiểu rằng, ở Việt Nam, săn bắt, buôn bán, vật chuyển, sử dụng tê tê không phải là chuyện hiếm. Tức là luật pháp Việt Nam và Công ước Quốc tế (mà Việt Nam là thành viên từ rất sớm) về việc bảo vệ thiên nhiên hoang dã này rất đầy đủ nghiêm khắc. Hoặc như con cầy hương, từng bị coi là “thủ phạm” gây náo loạn địa cầu vì dịch SARS cũng vậy, đó là món “hàng lậu” được ăn uống, giết thịt nằm trong nhóm đầu các loài hoang dã ở nhà hàng “thịt thú rừng” ở nước ta.

Tuy nhiên, vì sao nạn buôn bán giết thịt các loài hoang dã, trước hết là hai loài “nguyên nhân lây truyền dịch bệnh” kể trên vẫn không giảm? Và thảm họa COVID-19 vẫn xảy ra và chưa biết bao giờ mới kết thúc, sau khi con cầy hương tung hoành với dịch SARS từ 17 năm trước vẫn lù lù một bài học nhãn tiền? Mấu chốt nằm ở đây – chúng ta đang thiếu một thái độ kiên quyết, một bàn tay thép.

Bệnh dịch thay đổi hành vi chúng ta thế nào?

Những ngày qua, nhiều quốc gia trên thế giới đang phải thực hiện nhiều biện pháp để ngăn chặn dịch viêm phổi cấp Vũ Hán do chủng virus Corona mới gây ra. Nhiều lệnh cấm đi lại đã được áp dụng tại nhiều nơi, nhưng ngay cả khi chưa ban bố việc hạn chế đi lại thì mọi người vẫn lo sợ ra nơi công cộng vì e ngại tiếp xúc với các trường hợp đã nhiễm bệnh.

Việc đi lại xuyên biên giới cũng khó khăn hơn khiến luồng lao động nhập cư không thể di chuyển, làm gián đoạn chuỗi cung ứng tại nhiều quốc gia. Còn nhớ, hồi năm 2003, dịch SARS đã gây thiệt hại cho nền kinh tế toàn cầu ước tính 40 tỷ USD chỉ trong vòng 6 tháng.

Hiện thế giới mới chỉ xác định được khoảng 10% mầm bệnh do vậy cần phải đầu tư nhiều hơn để “định vị” tiếp, nhất là những loài động vật đang mang mầm bệnh.

Một vấn đề đáng báo động là hiện nhiều cư dân đô thị rất thích nuôi các loài động vật hoang dã làm cảnh nhưng không hề tính đến một số loài có nguy cơ cao gây bệnh dịch.

Lẽ ra, chúng ta có thể ngăn chặn đại dịch từ lâu. Vì rõ ràng, đại dịch ra đời từ thói quen ăn thịt động vật hoang dã, ngâm rượu uống “thi thể” động vật hoang dã. Nếu coi việc bảo vệ động vật là sống còn cho tính mạng con người, trước thảm họa lây bệnh từ việc ăn thịt, sử dụng động vật rừng, thì không hề khó để chặn đứng các đường dây săn bắt, giết chóc, vận chuyển buôn bán, sử dụng “mặt hàng cấm” kể trên.

Vậy đâu là giải pháp?

Xã hội thường xử lý những bệnh truyền nhiễm mới như một vấn đề độc lập thay vì thừa nhận đó là một triệu chứng của việc thế giới đang biến đổi. Càng thay đổi môi trường nhiều, con người càng phá vỡ các hệ sinh thái và tạo cơ hội cho bệnh tật xuất hiện.

Các chuyên gia mới chỉ ghi chép chi tiết được khoảng 10% số mầm bệnh trên thế giới. Họ cần nhiều tài nguyên hơn để xác định phần còn lại và tìm hiểu xem loài vật nào đang mang chúng. Ví dụ, có bao nhiêu con dơi ở London và chúng mang những mầm bệnh gì?

Nhiều người thành phố coi trọng động vật hoang dã sống xung quanh. Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu rằng một số động vật mang những mối nguy hại tiềm tàng và nên theo dõi xem những sinh vật nào mới đến thành phố, mọi người có giết, ăn hay mang thịt động vật hoang dã từ khu vực xung quanh vào chợ không.

Tăng cường vệ sinh, xử lý rác thải hợp lý và kiểm soát động vật gây hại là những biện pháp giúp ngăn chặn dịch bệnh xuất hiện và lây lan. Nhìn rộng hơn, con người cũng cần thay đổi cách tương tác với môi trường.

Mai Anh (moitruong.com.vn/TH theo Thiennhien/VnExpress/LĐ/BBC)
Share |

Các tin khác:

Thẻ tiết kiệm điện quảng cáo rùm beng: Người tiêu dùng dễ bị móc túi

Thẻ tiết kiệm điện quảng cáo rùm beng: Người tiêu dùng dễ bị móc túi

Thẻ tiết kiệm điện hay các thiết bị có tính năng tương tự chỉ là chiêu trò lừa bịp, đánh vào tâm lý muốn giảm tiền điện của người tiêu dùng. Xem thêm bài khác

Xem các video khác