Thông tin Bảo vệ môi trường

Thứ Tư, ngày 19/12/2018 |

Cảnh báo môi trường

Đồng bằng sông Cửu Long – Mạch sống của Việt Nam đang chịu nhiều mối đe doạ

27/06/2018 4:59:05 PM (moitruong.com.vn) Nhân sự kiện Phiên khai mạc toàn thể Kỳ họp Đại hội đồng Quỹ Môi trường toàn cầu lần thứ 6, Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) đưa ra vấn đề môi trường của Việt Nam mà WWF mong muốn chính phủ Việt Nam quan tâm và ưu tiên giải quyết, trong đó có Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), ngôi nhà của hơn 18 triệu dân.

Việt Nam là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất trong khu vực châu Á. Ngân hàng Phát triển châu Á dự báo tăng trưởng của Việt Nam trong năm 2018 là 6.5%, phù hợp với xu hướng tăng trưởng mạnh trong những thập kỷ qua.


Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), ngôi nhà của hơn 18 triệu dân, đã đóng góp một phần quan trọng vào sự thành công của nền kinh tế này. Mặc dù diện tích chỉ chiếm 11% tổng diện tích lãnh thổ nhưng đồng bằng lại đóng góp hơn 20% tổng sản phẩm quốc nội (GDP).

Đồng bằng sông Cửu Long cung cấp hơn 50% sản lượng gạo (và 90% sản lượng gạo xuất khẩu), 65% sản lượng thuỷ sản bao gồm cả nuôi trồng và đánh bắt, và 70% sản lượng hoa quả của Việt Nam, những ngành xuất khẩu tăng trưởng nhanh tiêu biểu của quốc gia.

Khoảng 90% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam là từ ĐBSCL. Đây cũng là một vùng giàu đa đạng sinh học nước ngọt và ven biển với hơn 300 loài cá, một trong những vùng trọng điểm về cả kinh tế và đa dạng sinh học cấp quốc gia và quốc tế. Tuy nhiên, năng suất tự nhiên của ĐBSCL hiện nay đang bị đe doạ bởi nhiều rủi ro liên quan đến các hoạt động phát triển.

Các công trình đập thuỷ điện và thuỷ lợi trên dòng chảy chính của sông Mekong tại Trung Quốc, Lào, Thái Lan và Campuchia, cùng với việc khai thác cát quy mô lớn đang làm giảm đáng kể lượng phù sa và trầm tích chảy về ĐBSCL.

Những yếu tố trên đang khiến cho đồng bằng bị thu nhỏ và chìm dần so với mực nước biển. Khai thác quá mức nguồn nước ngầm cùng với việc mất rừng ngập mặn ven biển càng làm cho vấn đề thêm trầm trọng.

Ngoài ra hệ lụy còn là xói lở bờ sông, bờ biển, ngập lụt, bão lũ, gia tăng mức độ xâm nhập mặn làm giảm năng suất của ngành nông nghiệp và thuỷ sản, và những thay đổi thành phần, cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái đất ngập nước – nguồn tài nguyên quan trọng cho sinh kế của người dân và phát triển kinh tế.

Biến đổi khí hậu càng làm trầm trọng thêm những vấn đề trên. Việt Nam bị coi là một trong 10 quốc gia chịu ảnh hưởng tiêu cực nhất từ biến đổi khí hậu, và ĐBSCL là một trong ba đồng bằng dễ bị tổn thương nhất trên trái đất.

Mực nước biển dâng, cường độ của các yếu tố động lực biển (gió, sóng và dòng chảy dọc bờ) gia tăng, tần suất bão nhiệt đới tăng, lượng mưa thay đổi và nhiệt độ tăng cao đang gây ra nhiều áp lực đối với nguồn nước, gia tăng thiên tai đồng thời tác động lên cuộc sống của những người dân đồng bằng, đẩy người dân phải di cư vì khí hậu.

Do tầm quan trọng về đa dạng sinh học và phát triển kinh tế, cũng như rủi ro cao do biến đổi khí hậu và phát triển, WWF đã xác định ĐBSCL là một vùng cảnh quan ưu tiên của Việt Nam và thực hiện nhiều hoạt động tại đây kể từ năm 2007.

Mục tiêu của WWF là khôi phục khả năng tự chống chịu và phục hồi của Đồng bằng sông Cửu Long, cảnh báo rủi ro khi đầu tư, nâng cao khả năng thích ứng của người dân địa phương khi chịu tác động của khí hậu và duy trì những giá trị đa dạng sinh học của đồng bằng.

WWF, cùng hợp tác trong lĩnh vực công - tư cũng như các tổ chức dân sự xã hội và các đối tác phát triển, sẽ thực hiện những mục tiêu này qua ba cách tiếp cận chính:

Cải thiện các quy định và quản lý trầm tích

Các dự án thuỷ điện và khai thác cát nhằm đáp ứng nhu cầu xây dựng tăng cao của khu vực ngày càng đe doạ phá vỡ dòng chảy trầm tích sông. WWF ước tính có khoảng 50 triệu tấn cát bị khai thác tại khu vực hạ lưu sông Mekong chỉ trong năm 2011, hơn cả mức cát mà con sông có thể sản xuất trong một năm.

Ở Việt Nam, từ năm 1998 tới 2008, đáy hai con sông chính của dòng Cửu Long đã bị sụt khoảng hơn một mét, khiến cho nước biển xâm nhập sâu vào đất liền tác động trực tiếp đến các cánh đồng lúa màu mỡ. Xói lở bờ biển cũng gia tăng: trung bình một năm, xói lở làm mất đi 12m đất ven biển. Mặc dù khó có thể đo lường nhưng toàn bộ đồng bằng đang bị sụt lún dần.

Bên cạnh việc thực hiện các đánh giá khoa học và đưa ra cảnh báo về tác động của việc sụt giảm lượng trầm tích chảy tới đồng bằng, WWF thúc đẩy các giải pháp theo quy mô toàn lưu vực, đặc biệt là thông qua việc xác định quỹ trầm tích toàn lưu vực chính xác hơn, tìm nguồn nguyên liệu thay thế cát và đưa ra các giải pháp sử dụng cát hiệu quả trong xây dựng, đồng thời xây dựng các hướng dẫn về phát triển thành phố bền vững.

Thúc đẩy các giải pháp dựa vào tự nhiên để tránh và giảm thiểu rủi ro về nguồn nước và khí hậu
 
Khả năng chống chịu và phục hồi tự nhiên của đồng bằng cần phải được hiểu rõ và công nhận để tận dụng các lợi ích của chúng cho con người và tránh các rủi ro không đáng có và chuyển từ tiếp cận đối phó sang nâng cao khả năng tự phục hồi của đồng bằng. Điều này có thể đạt được thông qua thúc đẩy các giải pháp dựa vào thiên nhiên trên quy mô rộng, hiệu quả về chi phí, để khôi phục khả năng tự chống chịu và phục hồi của đồng bằng, giảm thiểu rủi ro cho các đầu tư và tác động xấu đến con người và thiên nhiên.

Thực hiện giải pháp này sẽ cần thiết lập mạng lưới giám sát lượng nước khai thác và quan trắc chất lượng nước, cần hiểu rõ về các quá trình tự nhiên, như lũ lụt, khi lập quy hoạch và phân vùng, phục hồi hoặc phát triển các khu đất ngập nước mới mang lại nhiều lợi ích như dự trữ, lọc, thẩm thấu, khử độc nguồn nước, tạo sinh cảnh cho các loài nguy cấp và phát triển du lịch sinh thái.

Thêm vào đó, cần xây dựng hướng dẫn phục hồi rừng ngập mặn trong bối cảnh xói lở bờ biển diễn ra nghiêm trọng như hiện nay, ví dụ như việc lên kế hoạch trồng cây chỉ được thực hiện khi đã hiểu biết rõ về quá trình xói lở và bồi tụ bờ biển nhằm đảm bảo tỉ lệ thành công cao. Ngoài ra, cần xây dựng danh mục các dự án về phát triển các hạ tầng thiên nhiên mà có khả năng thu hút đầu tư từ lĩnh vực công và tư nhân, huy động các công ty hướng tới chuỗi sản xuất xanh, thân thiện môi trường và phối hợp hành động nhằm giải quyết các rủi ro về nước.

Chuyển hướng và giảm thiểu rủi ro đầu tư và các dòng tài chính

WWF làm việc với các đối tác trong ngành tài chính (như: các nhà đầu tư, bảo hiểm, cho vay vốn và ra quyết định) để thúc đẩy một khung hành động cho các giải pháp đầu tư bền vững hơn, điều chỉnh định hướng kinh doanh, vận động chính sách và thực hành theo hướng bền vững môi trường, phát thải các-bon thấp và đầu tư hiệu quả các nguồn tài nguyên.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với ĐBSCL nơi mà dòng chảy tự nhiên của con sông Mekong, yếu tố quan trọng nhất để duy trì sự toàn vẹn của đồng bằng, đang bị đe doạ và các can thiệp cần có điều phối kỹ thuật chặt chẽ trong bảo tồn đa dạng sinh học, quản lý tổng hợp lưu vực sông, dòng chảy môi trường, thuỷ điện bền vững, nguồn vốn tự nhiên, quản lý nước và quản trị sông.

Thanh Thảo (moitruong.com.vn)
Share |

Các tin khác:

Thực phẩm nhuộm màu tiềm ẩn nguy cơ gây hại sức khỏe

Thực phẩm nhuộm màu tiềm ẩn nguy cơ gây hại sức khỏe

Việc lạm dụng phẩm màu không nằm trong danh mục cho phép để chế biến thực phẩm, gây ảnh hưởng không tốt tới sức khỏe của người tiêu dùng không còn xa lạ. Xem thêm bài khác

Xem các video khác